Cerchar Abrasiveness Test (CAT), kayaçların aşındırıcılık özelliğini nicel olarak belirlemek amacıyla kullanılan bir deneydir. Şar-Şar Deneyi olarak da Türkçeleştirilmiştir. Deney sonucunda elde edilen Cerchar Aşındırıcılık İndeksi (CAI), kayaçların kazı ve delme ekipmanları (TBM kesici diskleri, delgi uçları, keski ve matkap uçları) üzerindeki aşındırma potansiyelini değerlendirmek için kullanılır.
Bu indeks, özellikle tünelcilik, madencilik ve kaya kazı mühendisliği uygulamalarında ekipman seçimi, bakım aralıkları ve maliyet analizleri açısından kritik öneme sahiptir.
Deneyin Prensibi
Deney prensibi, standart özelliklere sahip bir çelik iğnenin, belirli bir kuvvet altında kaya yüzeyi üzerinde kısa bir mesafe boyunca çizdirilmesi ve çizim sonunda iğne ucunda oluşan aşınma düzlüğünün ölçülmesine dayanır.
İğne ucunda meydana gelen aşınma miktarı, kayanın mineralojik yapısı, tane sertliği ve bağlanma özellikleri ile doğrudan ilişkilidir.
Cihaz ve Ekipmanlar
Cerchar aşındırıcılık deney düzeneği
Standart çelik iğne
Sertlik: yaklaşık HRC 55 ± 1
Uç açısı: 90° konik uç
Yük uygulama sistemi (yaklaşık 70 N, ≈ 7 kg)
Düz ve temiz kaya numunesi
Optik mikroskop veya dijital ölçüm cihazı
Hassasiyet: 0,01 mm
Numune sabitleme aparatı
Sonuç
ASTM D7625-10 standardına göre uygulanan Cerchar Abrasiveness Test (Cerchar aşındırıcılık deneyi), kayaçların aşındırıcılık özelliklerinin hızlı, tekrarlanabilir ve ekonomik bir şekilde belirlenmesini sağlar. Elde edilen CAI değeri, kaya mekaniği projelerinde ekipman seçimi ve işletme stratejilerinin optimize edilmesinde güvenilir bir parametre olarak kullanılmaktadır.