Kesici Ömrü Endeksi (CLI) deneyi, kayaçların mekanik kazı makinelerinde kullanılan kesiciler (özellikle TBM disk kesicileri ve roadheader kesicileri) üzerindeki aşındırıcı etkisini nicel olarak değerlendirmek amacıyla yapılır.
CLI değeri, kesicilerin tahmini servis ömrünü, aşınma hızını ve bakım/değişim sıklığını öngörmek için kullanılan ampirik bir parametredir.
Deneyin Prensibi
CLI deneyi, kayaçların aşındırıcılık ve delinme/kırılabilirlik özelliklerinin birlikte değerlendirilmesine dayanır.
Bu kapsamda, daha önce belirlenmiş:
Cerchar Aşındırıcılık İndeksi (CAI)
Delme Hızı Endeksi (DRI)
değerleri kullanılarak, NTNU (Norveç Bilim ve Teknoloji Üniversitesi) tarafından geliştirilen ampirik ilişkiler yardımıyla Kesici Ömrü Endeksi (CLI) hesaplanır.
Gerekli Ön Deneyler
CLI hesaplanabilmesi için aşağıdaki laboratuvar deneylerinin yapılmış olması gerekir:
Cerchar Abrasiveness Test (CAI)
Delme Hızı Endeksi (DRI)
Bu deneyler, CLI’nin temel girdilerini oluşturur.
Deneyin Yapılışı (CLI Hesaplama Yaklaşımı)
CLI, klasik anlamda tek başına yapılan bir mekanik deney değildir; CAI ve DRI sonuçlarının birlikte değerlendirilmesiyle elde edilen bir endekstir. Uygulama adımları şu şekildedir:
Kaya numuneleri üzerinde Cerchar Abrasiveness Test uygulanır ve CAI değeri belirlenir.
Aynı kayaç için DRI deneyi gerçekleştirilerek DRI değeri elde edilir.
Elde edilen CAI ve DRI değerleri, NTNU tarafından geliştirilen CLI hesaplama diyagramlarına veya ampirik formüllere yerleştirilir.
Diyagramdan veya hesaplama bağıntısından CLI değeri okunur.
CLI – CAI – DRI İlişkisi
CLI, kayaçların mekanik kazı davranışını bütüncül olarak temsil eden bir indekstir:
CAI → Aşındırıcılık (kesici aşınması)
DRI → Delinebilirlik (ilerleme potansiyeli)
CLI → Kesici servis ömrü
Bu nedenle CLI, tek başına bir deney sonucu değil; entegre bir performans göstergesi olarak değerlendirilmelidir.
Sonuç
Kesici Ömrü Endeksi (CLI), kayaçların mekanize kazı makinelerinde kesici tüketimini öngörmeye yönelik en yaygın kullanılan ampirik parametrelerden biridir. CAI ve DRI deneylerinin birlikte değerlendirilmesiyle elde edilen CLI, TBM ve roadheader projelerinde ekipman seçimi, bakım planlaması ve maliyet optimizasyonu açısından yüksek mühendislik değeri taşımaktadır.
Uygulama Alanları
TBM ve roadheader projelerinde kesici tüketim tahmini
Tünel kazı süresi ve maliyet analizleri
Kesici tipi ve malzeme seçimi
Mekanik kazı performans değerlendirmesi
Ön fizibilite ve detay tasarım çalışmaları